Luật cờ vua cơ bản: hướng dẫn đầy đủ cho người mới
Cập nhật ngày 16/11/2026, bởi nhóm phát triển covua.com
Cờ vua là trò chơi trí tuệ cho hai người trên bàn cờ 64 ô. Trang này tóm tắt toàn bộ luật cờ vua bằng tiếng Việt, dễ hiểu cho cả trẻ em và người lớn mới bắt đầu. Mỗi phần đều có bài học riêng với bàn cờ để bạn đi thử.
1. Bàn cờ và cách xếp quân
Bàn cờ vua có 64 ô vuông xen kẽ sáng và tối, gồm 8 hàng ngang (đánh số 1 đến 8) và 8 cột dọc (ghi chữ a đến h). Mỗi ô có tên riêng, ví dụ e4 là ô ở cột e, hàng 4.
Khi bày bàn cờ, ô ở góc dưới bên phải của mỗi người chơi phải là ô sáng. Mỗi bên có 16 quân: 1 Vua, 1 Hậu, 2 Xe, 2 Tượng, 2 Mã và 8 Tốt. Quân trắng xếp ở hàng 1 và 2, quân đen ở hàng 7 và 8. Hàng sau cùng xếp theo thứ tự từ trái sang phải: Xe, Mã, Tượng, Hậu, Vua, Tượng, Mã, Xe. Hậu luôn đứng trên ô cùng màu với mình. Tám quân Tốt xếp ở hàng ngay phía trước.
2. Cách đi của 6 quân cờ
| Quân | Cách đi | Giá trị |
|---|---|---|
| Vua | Đi 1 ô theo mọi hướng. Không được đi vào ô bị tấn công. | Vô giá |
| Hậu | Đi thẳng hoặc chéo, bao nhiêu ô cũng được. | 9 điểm |
| Xe | Đi thẳng theo hàng ngang hoặc cột dọc, bao nhiêu ô cũng được. | 5 điểm |
| Tượng | Đi chéo, bao nhiêu ô cũng được, luôn ở trên một màu ô. | 3 điểm |
| Mã | Đi hình chữ L (2 ô thẳng rồi 1 ô ngang), nhảy qua được quân khác. | 3 điểm |
| Tốt | Đi thẳng 1 ô (lần đầu được đi 2 ô), bắt chéo 1 ô về phía trước, không đi lùi. | 1 điểm |
Trừ Mã, không quân nào được nhảy qua quân khác. Điểm giá trị giúp bạn biết nên đổi quân thế nào: xem bài Giá trị các quân cờ.
3. Bắt quân
Muốn bắt một quân đối phương, bạn đi quân của mình vào đúng ô của quân đó, quân bị bắt được nhấc ra khỏi bàn cờ. Mọi quân đều bắt theo đúng cách đi của nó, riêng Tốt đi thẳng nhưng bắt chéo. Không ai được bắt quân của chính mình, và Vua thì không bao giờ bị bắt: ván cờ kết thúc trước khi điều đó xảy ra.
4. Chiếu, thoát chiếu và chiếu hết
Chiếu là khi Vua bị một quân đối phương tấn công. Bên bị chiếu bắt buộc phải thoát chiếu ngay bằng một trong ba cách: cho Vua chạy sang ô an toàn, đặt quân chặn ở giữa, hoặc bắt quân đang chiếu.
Chiếu hết là khi Vua bị chiếu mà không có cách nào thoát. Bên chiếu hết được đối phương là người thắng. Mục tiêu của cờ vua là chiếu hết Vua đối phương, không phải bắt hết quân.
Học bài: Chiếu và thoát chiếu
Học bài: Chiếu hết
5. Ba nước đi đặc biệt
Nhập thành
Vua đi 2 ô về phía một Xe, rồi Xe nhảy qua đứng sát cạnh Vua. Chỉ được nhập thành khi Vua và Xe đó chưa đi lần nào, giữa chúng không còn quân nào, Vua không đang bị chiếu, và Vua không đi qua hay dừng ở ô bị tấn công. Học bài Nhập thành.
Phong cấp
Tốt đi tới hàng cuối cùng được đổi thành Hậu, Xe, Tượng hoặc Mã tùy người chơi chọn, thường là Hậu. Học bài Phong cấp.
Bắt tốt qua đường
Khi Tốt đối phương đi 2 ô và dừng ngay bên cạnh Tốt của bạn, bạn được bắt nó như thể nó chỉ đi 1 ô, nhưng phải bắt ngay ở nước kế tiếp. Học bài Bắt tốt qua đường.
6. Khi nào ván cờ hòa
Ván cờ hòa khi bên đến lượt không bị chiếu nhưng không còn nước đi hợp lệ (gọi là hết nước đi), khi cả hai bên không đủ quân để chiếu hết (ví dụ chỉ còn hai Vua), khi cùng một thế cờ lặp lại 3 lần, khi 50 nước liên tiếp không có quân nào bị bắt và không Tốt nào di chuyển, hoặc khi hai bên đồng ý hòa. Học bài Hòa cờ.
7. Bắt đầu một ván cờ
Bên cầm quân Trắng luôn đi trước, sau đó hai bên lần lượt mỗi người đi một nước. Mỗi nước chỉ được đi một quân, trừ nước nhập thành. Trong thi đấu, người chơi đã chạm vào quân của mình thì phải đi quân đó nếu nó có nước đi hợp lệ.
Với người mới, ba nguyên tắc khai cuộc quan trọng nhất là: chiếm trung tâm bằng Tốt, đưa Mã và Tượng ra sớm, và nhập thành để giữ Vua an toàn. Học bài Ba nguyên tắc khai cuộc.
8. Câu hỏi thường gặp
Cờ vua có bao nhiêu quân?
Một bộ cờ vua có 32 quân, mỗi bên 16 quân: 1 Vua, 1 Hậu, 2 Xe, 2 Tượng, 2 Mã và 8 Tốt.
Quân nào mạnh nhất trong cờ vua?
Hậu là quân mạnh nhất vì đi được cả thẳng lẫn chéo. Tuy vậy, Vua là quân quan trọng nhất: mất Vua là thua.
Bên nào đi trước trong cờ vua?
Bên cầm quân Trắng luôn đi nước đầu tiên.
Cờ vua khác cờ tướng như thế nào?
Cờ vua chơi trên 64 ô và quân đứng trong ô, còn cờ tướng chơi trên các giao điểm và có sông ở giữa. Mỗi trò có bộ quân và luật đi riêng.
Trẻ mấy tuổi có thể học cờ vua?
Trẻ từ 5 tuổi đã có thể bắt đầu học cờ vua, nhất là khi có bố mẹ ngồi cùng. Xem hướng dẫn cho phụ huynh.